ورود
عضویت
بانــک‌اطلاعــات‌علمــی‌
عنوان ارزیابی نظام رسیدگی به دعاوی خانوادگی در ایران در پرتو اصول دادگاه یکپارچه خانواده
تعداد صفحات 21
نویسنده زهرا رضاپور - محمد فرجی‌ها
مشخصات نشریه  مطالعات زن و خانواده شماره 1 پیاپی 36
تاریخ انتشار بهار - 1404
محدوده صفحات 148-128
کلید واژه ایران  دعاوی خانوادگی  رسیدگی به دعاوی خانوادگی  آیین دادرسی دعاوی خانواده  دعاوی کیفری  دعاوی مدنی  منازعات خانوادگی  اصول دادگاه یکپارچه خانواده  پرونده‌های خانوادگی  
چکیده در پی اثبات عدم کارایی رویکردهای سنتی در امر رسیدگی به دعاوی خانوادگی و تلاش برای رفع مشکل ناشی از آن، دادگاه های نوینی تحت عنوان دادگاه یکپارچه خانواده پایه ریزی شدند. این دادگاه ها با صلاحیت رسیدگی به کلیه دعاوی کیفری و مدنی خانواده و اجتناب از رویه های ترافعی و سنتی, موفقیت هایی در حل و فصل اثربخش منازعات خانوادگی داشته اند. تمرکز اصلی این مقاله بر پاسخگویی به این پرسش است که نظام رسیدگی دعاوی خانوادگی (اعم از مدنی و کیفری) در ایران از دیدگاه اصول دادگاه ها ی خانوادگی یکپارچه چگونه ارزیابی می شود. برای جمع آوری داده های مورد نیاز برای پاسخگویی به پرسش تحقیق از روش های کیفی مانند: تحلیل محتوای 29 پرونده خانوادگی, مصاحبه عمیق با 32 نفر از کنشگران قضایی و وکلای دادگستری و طرفین دعوا و نیز مشاهده غیرمشارکتی 16جلسه رسیدگی به پرونده های خانوادگی استفاده شده است. یافته های این پژوهش نشان داده به رغم وجود جلوه هایی از اصول دادگاه های یکپارچه مانند: تمرکز بر صلح و سازش میان طرفین دعوی و جلب مشارکت اقوام و خویشاوندان برای رفع‌اختلاف، نظام رسیدگی دعاوی خانوادگی در ایران از منظر اصولی مانند: تمرکز بر عوامل زیربنایی منازعات خانوادگی، مشارکت کنشگران در جلوگیری از تشدید اختلاف و پیداکردن راه‌حل، تلفیق پرونده‌های خانوادگی و پیشروی از طرح دعاوی گوناگون و رسیدگی به دعاوی خانوادگی در مدت‌زمان معقول و بدون تأخیر و ناموجه در مقایسه با نظام‌های حقوق کامن لا از اثربخشی لازم برخوردار نبوده است.
تازه های تحقیق
دادگاه‌های یک­پارچه خانواده در بستر نظام حقوقی کامن لا شکل گرفتند. این دادگاه‌ها که صلاحیت رسیدگی به کلیه امور و دعاوی با منشأ رابطه خانوادگی و موضوعاتی با قابلیت ایجاد، قطع و یا تغییر یک رابطه خانوادگی دارند بر اساس چند اصل از سایر دادگاه‌های مرسوم متمایز شده‌اند. این اصول عبارت‌اند از: «تمرکز بر عوامل زیربنایی منازعات خانوادگی، مشارکت کنشگران در جلوگیری از تشدید اختلاف و پیداکردن راه‌حل، تلفیق پرونده‌های خانوادگی و پیشروی از طرح دعاوی گوناگون و رسیدگی به دعاوی خانوادگی در مدت‌زمان معقول و بدون تأخیر و ناموجه».
یافته‌های پژوهش بیانگر آن است قضات و کنشگران حوزه‌های مختلف در دادگاه‌های یک­پارچه خانواده با تمرکز بر عوامل زیربنایی و دلایل اصلی دعاوی مطرح شده توسط زوجین نقش مهمی در رسیدگی منصفانه و اثربخش ایفا می‌کنند. کاربست این اصل در دادگاه‌های رسیدگی‌کننده به دعاوی خانوادگی و توجه به ریشه اختلافات می‌تواند در رفع مشکلات موجود مؤثر باشد تحلیل محتوای پرونده‌های خانوادگی و مصاحبه‌های انجام شده با اصحاب دعوا و قضات نشان داد زوجین در فرایندهای قضایی با تمسک به دادخواست‌های مختلف اهداف دیگر و متفاوت از متن دادخواست ارائه شده را دنبال می‌کنند و در مقابل نیز نظام قضایی مبتنی بر دادرسی سنتی صرفاً به همان دعوای مطروحه رسیدگی و رأی متناسب و قانونی را صادر می‌کند، در این شکل مسائل زمینه‌ساز طرح دعوای زوجین موردتوجه قضات قرار نمی‌گیرد و حل نشده به قوت خود باقی می‌ماند. در رویکرد دادگاه‌های یک­پارچه اگر محاکم ذی‌صلاح به علت اصلی طرح دعوی و زوایای مختلف آن توجه کند و از مشارکت زوجین برای یافتن راهکار مناسب و حل مسئله در فرایند رسیدگی بهره بگیرند حس ترافعی و تفکر برنده - بازنده بین زوجین کنترل می‌شود و با برقراری تعادل میان حقوق آن­ها رسیدگی اثربخش و تصمیمات آگاهانه‌تری اتخاذ می‌شود. موضوعی که به‌عنوان دومین مؤلفه دادگاه‌های یک­پارچه شناسایی شده ­است.
نتایج این پژوهش نشان داد یکی از چالش‌های قابل‌ملاحظه در دادگاه‌های سنتی، طرح دعاوی حقوقی و کیفری در مراجع قضایی متعدد و رسیدگی به آن­ها توسط قضات مختلف است که این امر احتمال صدور احکام معارض و اختلال در فرایند حل مسئله را افزایش می‌دهد. تلفیق پرونده‌های کیفری و مدنی به‌عنوان یکی از اصول دادگاه‌های یک­پارچه و انتصاب قاضی واجد شرایط و مدیریت تمامی پرونده‌های مربوط به رابطه زوجیتی می‌تواند سهم به­ سزایی در کشف حقایق پرونده و اتخاذ تصمیمات آگاهانه‌تر ایفا کند. همچنین دادگاه یک­پارچه خانواده با رویکردی جامع محور از اطاله دادرسی پیشگیری کرده و با مشارکت‌دادن زوجین در فرایند دادرسی به شناسایی عوامل زیربنایی منجر به طرح دعوا پرداخته و رسیدگی منصفانه‌تر و تصمیمات مؤثرتری اتخاذ می‌کند. دادگاه یک­پارچه خانواده در قالب یک ایده جدید و مدرن در نظام حقوقی ایران پیش‌بینی‌نشده است بااین‌حال مشاهده جلوه‌هایی از اصول دادگاه‌های یک­پارچه خانواده در تفسیرهای قضایی قضات دادگاه‌های کیفری و خانواده و کنشگری قضایی حاکم بر رسیدگی به برخی از پرونده‌ها نویدبخش امکان بهره ­گیری از این تجربه در حقوق خانواده در ایران است. به ­نظرمی‌رسد گفتمان حاکم بر اصول قانون اساسی ایران درخصوص ایجاد دادگاه‌های صالح درراستای حفظ تحکیم خانواده و تأکید بر قانون‌گذاری و برنامه‌ریزی برای استواری روابط خانوادگی، بسترهای حقوقی مناسبی را برای پیش‌بینی دادگاه‌های یک­پارچه خانواده در ایران فراهم آورده ­است.

کد مقاله 52436
تعداد بازدید 22

 
نام
نام خانوادگی *
ایمیل

کد امنیتی *

*





پژوهشکده زن و خانواده با هدف تبیین دیدگاه نظام‌مند دین پیرامون مسائل زن و خانواده، تعمیق پژوهش‌ها و کارشناسی‌های دینی و پاسخ‌گویی به نیازهای تئوریک و دفاع از مرزهای اعتقادی در این حوزه توسط مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران در سال 1377 تاسیس گردید. ادامه ...
کلیه حقوق و امتیازات متعلق به پژوهشکده زن و خانواده می باشد.
Wrc.ir © 1380 - 1397