|
عنوان
|
بازنمایی هویتهای جنسیتی در کتب درسی دوره متوسطه دوم |
|
تعداد صفحات
|
17 |
|
نویسنده
|
هانیه مهدیار - الهام اکبری - طوبی شاکری گلپایگانی |
|
مشخصات نشریه
|
پژوهشهای انسانشناسی ایران شماره 2 پیاپی 25 |
|
تاریخ انتشار
|
پاییز و زمستان - 1402 |
|
محدوده صفحات
|
117-101 |
|
کلید واژه
|
زنانگی هویت جنسیتی مردانگی کتابهای درسی زن در کتب درسی بازنمایی زن در کتابهای ایران کتابهای درسی ایران تصاوير کتابها متون درسی دوره دوم متوسطه محتوای کتاب محتوای کتاب درسی کتابهای درسی دبیرستان گفتمان مدرسه
|
|
چکیده
|
در این مقاله تلاش شده تا به بازنمایی هویت جنسیتی در کتب درسی دوره متوسطه دوم پرداخته شود. ایده اصلی این مقاله این است که الگوهای جنسیتی در جامعه به واسطه ابزارهای گفتمانی مسلط بازتولید شده و سعی در طبیعی-سازی برخی نقشهای جنسیتی موجود و یا استمرار آنان در جامعه را دارند. یکی از مهمترین این ابزارها کتابهای درسی است که تلاش دارد در دوران حساس اجتماعی شدن و فرهنگی شدن الگوهای مسلط و مرحج جنسیتی را برای شکلدهی به هویت جنسیتی نوجوانان درونیسازی کند و این کار را از طریق برجستهسازی نقشهای مرجع و مطلوب در کتابهای درسی انجام میدهد. برای پاسخ به سوال پژوهش و ارزیابی مساله، از روش تحلیل محتوای کیفی برای تحلیل متون درسی دوره متوسطه دوم استفاده شده است. واحد تحلیل در این پژوهش شخصیتهای زن و مرد در غالب تصاویر و نوشتار بوده است. جامعه نمونه پژوهش شامل کتابهای درسی متوسطه دوم (در سه پایه اول، دوم و سوم) بوده است. در این پژوهش از نمونهگیری هدفمند استفاده شده است و تمام محتواهایی که به نوعی به مسائل مرتبط با جنسیت پرداختهاند، مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج این پژوهشها تائید مفروض اصلی این پژوهش بوده و نشان میدهد که الگوهای هویتی سنتی در بازنماییهای هویتی زنانه در کتب درسی در ابعاد مختلف آن وجود داشته به گونهای که بازتولید کننده هویتهای سنتی برای زنان به عنوان الگوهایی از زن نمونه و موفق بوده است. همچنین دادههای ما نشان میدهد که این متون سعی در طبیعیسازی این الگوهای هویتی داشته است و تلاش کرده است تا با مطلوب نشان دادن برخی از نقشهای سنتی زن درون خانواده، فعالیتهای نقشی و اجتماعی زنان را به عنوان امری فرعی در هویت آنان نشان دهد. به نظر میرسد در این راستا کتابهای درسی به میزان زیادی تغییرات اجتماعی درون جامعه را نادیده گرفته و یا آن را به عنوان آسیب اجتماعی معرفی میکند. بر همین مبنا هویت مطلوب زنانه از نظر گفتمان اصلی، شامل زنان خانهداری میشود که تلاش دارند تا نقشهای خانهداری را به شکل مطلوبی انجام دهند. از این رو زن موفق کسی خواهد بود که بتواند به بهترین وجهی در جهت رضایت همسر و فرزندان خود حرکت کرده باشد. بنابراین عمدتا مواردی نظیر احساس مادرانگی، برخورداری از عواطف و احساسات، کانون مهرورزی و مواردی از این دست جزو مولفههای دختران دانشآموز در تفسیر هویت جنسیتی آنان بوده است که به مثابه نقطه قوت زنان در ایفای این نقش مورد تاکید قرار گرفته است. همچنین زمانی که زنان در کارهای خانه و تربیت فرزند نقش دارند و نقش مادر و خانهدار را ایفا میکنند، با نوعی مطلوبیت حسی و عاطفی همراه میشود. همچنین دادههای به دست آمده نشان میدهد که در مقایسه با مردان، زنان به میزان بسیار کمتری در مشاغل بیرون و نقشهای اجتماعی بازنمایی میشوند و به نظر میرسد، نظام آموزشی کنونی، با پنهان کردن و یا بازنمایی کمتر مشاغل زنان، سعی در افزایش تاکید بر نقش زنان در خانه دارد.
|
بانــکاطلاعــاتعلمــی
پژوهشکده زن و خانواده با هدف تبیین دیدگاه نظاممند دین پیرامون مسائل زن و خانواده، تعمیق پژوهشها و کارشناسیهای دینی و پاسخگویی به نیازهای تئوریک و دفاع از مرزهای اعتقادی در این حوزه توسط مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران در سال 1377 تاسیس گردید. 
نشـانیمرکزقـم: بلوار الغدیر کوچه 10 پلاک 5
تلفـن: 58-32603357 (۰۲۵)